Dinsdag kondigde VB-voorzitter Gerolf Annemans aan dat hij na liefst 26 jaar stopt als fractieleider in de Kamer. Weet hij op z'n 54ste eigenlijk zelf nog wel hoe het ruim een kwarteeuw geleden allemaal begon? En is er voor hem ook nog een leven buiten en na de politiek? Uw krant wist hem te strikken voor een gesprek los van de waan van de drukke dag.
Een gesprek over de roerselen van zijn ziel?
“Die wil ik zelf ook wel eens lezen”, zegt hij met dat tikkeltje cynisme dat nooit ver weg is. En toch geeft hij zich meer dan ooit prijs.
"Ik kom uit een gezin van kleine zelfstandigen. Mijn ouders zijn nu allebei tachtigers, maar vroeger hadden ze een handelszaak met relatiegeschenken voor bedrijven", vertelt hij. "Eerst in Ekeren, later in Brasschaat.
Er stond ook een kleine drukmachine. Ik hielp geregeld als letterzetter.Ik heb één broer, die twee jaar jonger is. Hij is leraar Latijn, Grieks en geschiedenis geworden."
"Ik heb een mooie jeugd gehad.
Mijn ouders namen ons vaak mee op cultuurreizen door heel Europa, in een tijd waarin de meeste van onze klasgenoten daar nog niet aan toe waren. Ik ben ervan overtuigd dat die reizen mij een venster op de wereld hebben gegeven. Daarom heb ik hetzelfde gedaan met mijn zoon en twee dochters."
"Als tiener was ik vooral bezig met studeren. Hobby's had ik eigenlijk niet. Ik volgde tekenen en schilderkunst aan de kunstacademie van Brasschaat. En ik liep veel rond in het Peerdsbos met mijn hond. Ik las ook veel boeken: Karl Marx, de Russische klassiekers ... Ik ben eigenlijk altijd nogal een individualist geweest."
"Mijn vader had filosofie gestudeerd en er werd bij ons thuis veel gediscussieerd. Ook over politiek.
Een gesprek over de roerselen van zijn ziel? "Die wil ik zelf ook wel eens lezen", zegt hij met dat tikkeltje cynisme dat nooit ver weg is. En toch geeft hij zich meer dan ooit prijs.
Mijn ouders waren Vlaamsgezind, typische Volksuniekiezers. Mijn familie had geen oorlogsverleden, alleen mijn oudste oom had aan het Oostfront gestreden. Maar ik herinner me nog wel dat ik aan de hand van mijn tante meeliep in een betoging in Brussel voor Leuven Vlaams."
"Jaren later, nadat Hugo Schiltz de Vlaamse zaak had verraden en hun idool Karel Dillen het Vlaams Blok had opgericht, zijn mijn ouders meteen op het VB gaan stemmen. Ze hebben mij dus ook altijd gesteund.
En ze waren heel trots toen ik voor 't Pallieterke ging schrijven."
De studentenjaren
"Als student rechten werd ik lid van het KVHV (Katholiek Vlaams Hoogstudenten Verbond, red). Ik was katholiek opgevoed, vandaar.
Ik ben trouwens nog steeds een gelovig christen, maar dan wel met veel zin voor de 21ste eeuw. Ben je nog praktiserend als je twee keer per jaar in een kerk komt? Maar het geloof is toch wel een anker in mijn leven."
"Naarmate mijn studententijd vorderde, begon ik ook steeds meer te feesten. Ik ben onder meer cantor (voorzanger, red.) geweest in het presidium van Sofia, de studentenvereniging van de faculteit rechten.
Maar ik zat ook namens de studenten in de raad van bestuur van de UIA, de huidige Campus Drie Eiken van de UA in Wilrijk. Daar heb ik mijn eerste bestuurservaring opgedaan."
Een verrassend aanbod
"In mijn studententijd was politiek iets vies, onder meer door het verraad van Schiltz. Geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht om politicus te worden. Ik werd advocaat en ging daarnaast geregeld naar Brussel om voor 't Pallieterke politici te interviewen."
"Na een interview met Karel Dillen vroeg hij mij tot mijn verbazing of ik hem wilde opvolgen in de Kamer. Hij stond zomaar zijn zetel af.
Ik heb daar toen drie maanden over nagedacht. Enerzijds voelde het aan als verraad aan het idee dat je je ver afhield van de politiek, anderzijds kreeg ik een kans om iets te veranderen.
Meteen, want bij elke andere partij had ik eerst tien jaar secretariaat of zo moeten doen."
"Het was de moeilijkste beslissing van mijn leven en ik heb er een prijs voor moeten betalen, maar toch heb ik nooit één dag spijt gehad."
De VB-jaren: één plus één is drie
In 1987 startte Annemans alseenmansfractie in de Kamer.Hij kreeg al snel het gezelschap van Filip Dewinter. Het werd een tandem die vele electorale successen zou oogsten.
Het klikte meteen tussen ons", vertelt Annemans. "Ik herinner me dat we zelfs samen campagne voerden met een slogan in de trant van: Stuur deze tandem naar de Kamer.
Filip en ik hebben onze verschillen, maar doordat we elkaar zo goed aanvullen, hebben we samen een heel breed publiek kunnen aanspreken.
Eén plus één is drie. Dat was een lucky shot." "Filip de volkstribuun en ik de intellectueel, zegt u? Met die typering kan ik leven. Zelf maak ik liever de vergelijking met de voorhamer en het floret. (glimlacht) Hoe dan ook, wij zijn altijd op een heel professionele manier met onze meningsverschillen omgegaan. Er is nooit grote controverse geweest."
"In de loop der jaren is onze relatie eigenlijk niet veranderd. We hebben nooit elkaars deur platgelopen, maar wel samen alle moeilijkheden overwonnen.
Ik bewonder zijn kracht en energie, en de manier waarop hij Antwerpen café per café heeft veroverd.
Hij is veel meer een campagnedier dan ik. Voor mij zijn campagnes vooral een verstoring van mijn persoonlijke orde." (lacht) "Samen verzorgden we het management van de partij: Filip als organisator, ik de studiedienst en de congressen. Wie van ons de nummer één is? In die termen denken wij niet. Maar Filip heeft altijd veel meer voorkeurstemmen behaald dan ik. In die zin is hij de nummer één."
"We hebben samen heel veel meegemaakt. Eind jaren tachtig stonden we zij aan zij in de strijd tegen de staatshervorming die het Brussels Gewest heeft gecreëerd. Die draak heeft me in mijn hart geraakt, het was het dieptepunt in al die jaren."
Van Brasschaat naar 't Stad
"In 1999, toen er weer eens een moeder van alle verkiezingen aankwam, ben ik van Brasschaat naar Antwerpen verhuisd. Dat was overigens zeker niet in de eerste plaats een politieke keuze. Antwerpen was mijn geboortestad, ik had er gestudeerd en mijn advocatenpraktijk was er gevestigd. Bovendien konden we op Linkeroever een mooi appartement kopen. Een tuin hoefde ik niet meer, en die verhuizing zou me elke dag een uur files besparen op de route van en naar Brussel."
"Ik woon graag op Linkeroever. Hier is veel groen. En wanneer je uit de Kennedytunnel komt en de afrit neemt, rijd je meteen in de richting van het water. Dat geeft mij telkens weer een vakantiegevoel."
De zwaarste jaren
"De voorbije jaren zijn voor het VB en dus ook voor mij moeilijk geweest. Over de kwestie met Frank Vanhecke en Marie-Rose Morel wil ik niet uitweiden, maar het waren wel de enige jaren in mijn loopbaan dat ik me volgens mijn vrouw naar mijn werk sleepte. Die crisis ligt nu gelukkig achter ons. Ja, ik beschouw mijn voorzitterschap als een vorm van crisismanagement."
De jaren na de politiek: schrijver, schilder en klusjesman
Na de verkiezingen van volgend jaar stelt Gerolf Annemans zijn mandaat als voorzitter ter beschikking. Krijgt hij dan tijd voor een leven buiten de politiek?
"In principe ben ik geen kandidaat om mezelf op te volgen", zegt hij. "Wat ik dan ga doen? Ofwel ben ik opnieuw verkozen, ofwel beslist de partij over mijn toekomst. Ik hoop dan nog het VB te kunnen blijven dienen als adviseur of zo. Er is nog werk genoeg. Voor alle duidelijkheid: dit is geen afscheidsinterview." (lacht)
Tussen Cézanne en kubisme
"Mijn leven na de politiek zie ik in de driehoek tussen tekenen en schilderen, schrijven en knutselen.
Schrijven heb ik altijd graag gedaan: toespraken, columns ... Als ik niet in de politiek was gegaan, was ik wellicht journalist geworden."
"En ja, het verbaast u misschien, maar ik ben een bricoleur. Ik kan dakgoten leggen, metselen, badkamers installeren, schrijnwerkerij ...
Als kunstschilder zal ik opnieuw mijn stijl moeten zoeken, omdat het zo lang geleden is. Ik hou van Paul Cézanne met zijn magische combinaties van landschappen, gebouwen en licht. Ik denk dat ik het ga zoeken ergens tussen Cézanne en het kubisme."
"Ik zal niet in een zwart gat vallen. Met het geld dat ik uitspaar door in kleine auto's rond te rijden, heb ik in de Bourgogne een piepklein huisje met drie kamertjes gekocht, een ruïne uit 1800 die ik zelf heb opgeknapt.
Daar kan ik naartoe als ik even Mister Nobody wil zijn. Met twee dagen handenarbeid kan ik mezelf volledig herbronnen." "Want het is toch wel een indringend iets, die loopbaan van mij. Wij zijn altijd het voorwerp geweest van een controverse die we volgens mij niet hebben verdiend. Andere politici worden hooguit uitgescholden voor zakkenvullers, maar bij ons vallen er kogels in de brievenbus. Ook nu nog. Dat is niet niks, ook niet voor mijn vrouw en mijn drie kinderen. En ik neem aan dat het voor Filip nog erger is."
Een gelukkig mens
"Toch heb ik een mooi bestaan, na een gelukkige jeugd. (mijmert) Ja, eigenlijk ben ik een gelukkig mens. Ik ben nog niet weg, maar ik dank mijn partij nu al voor al die mooie jaren waarin ik haar trouw heb gediend."
Het Vlaams Belang stond deze week in het middelpunt van de belangstelling door de gebeurtenissen in Denderleeuw. Is de nieuwe voorzitter daar blij om? En hoe ziet hij de toekomst van zijn partij?
Partijvoorzitter Gerolf Annemans wil Vlaams Belang 'normaliseren'
Indien de indruk zou ontstaan zijn dat wij migranten aanvallen als personen, als mensen, dan moet die worden weggewerkt.
Wij blijven immigratie-kritisch, maar we zullen onze kritiek meer richten op het beleid van de andere partijen."
Dat zegt Gerolf Annemans, voorzitter van Vlaams Belang. Hij wil zijn partij "normaliseren". Van het oude zeventigpuntenplan neemt hij afstand, maar hij verloochent het niet. "Het heeft een historische, provocatieve functie gehad." Een interview met de nieuwe partijvoorzitter van het Vlaams Belang dat begint in Denderleeuw.
Waarom helpt u CD&V en N-VA in Denderleeuw? U had even goed kunnen zeggen: los uw problemen zelf op . Gerolf Annemans: Vooral vanuit een principiële overweging: de democratie laten spelen. Wanneer partijen samenzitten en vaststellen dat hun programma's vrij goed overeenkomen en een ander beleid willen voor hun gemeente, dan is het toch normaal dat zij hun stemmen laten samenvloeien en dat daar dan samenwerking uit voortvloeit?
U zegt "samenzitten". Dat betekent dat er wel degelijk afspraken zijn gemaakt. N-VA en CD&V ontkennen dat.
Daar zeg ik niets over.
Het antwoord is dus "ja". Er is gesproken.
Die interpretatie laat ik voor uw rekening. Ik bevestig dat niet.
Wat moeten we ons voorstellen bij gedoogsteun? Zult u alle punten van het nieuwe college goedkeuren, of alleen diegene die u interesseren?
Zo ver zijn we nog niet. Het is nog te vroeg om te spreken over een minderheidscollege of van gedoogsteun.
Het enige wat tot nu is gebeurd, is dat de situatie is gedeblokkeerd.
Die was ontstaan door de arrogantie van sp.a en Open Vld, die een voordrachtakte indienden zonder de nodige handtekeningen. Hoe het bestuur in Denderleeuw verder moet, zal later moeten blijken. Het is nu wel bewezen dat wij daar verstandige, stabiele, betrouwbare mensen hebben. Zij zijn verder ter beschikking om daar een goed lokaal beleid te voeren.
Hoe was u betrokken bij de gebeurtenissen in Denderleeuw?
Ik ben maar partijvoorzitter. Ik heb als dusdanig de evolutie van uur tot uur opgevolgd, maar het zijn onze lokale mensen die autonoom hebben beslist wat er moest gebeuren.
Ik heb daar niet mee in de pap gelepeld.
De andere partijvoorzitters trouwens ook niet, merk ik. Daar ben ik best tevreden over.
Is het cordon sanitaire volgens u gebroken?
Er is nu veel gekrijs aan de linkerzijde, maar dat is echt niet mijn probleem.
Ik heb het aangekondigd in mijn eerste speech als partijvoorzitter: we praten niet meer over het cordon. Dat is een relict uit het verleden.
Case closed. Ik ga het nieuwe Vlaams Belang niet laten verlammen door een discussie die mij wordt opgedrongen, maar die niet de mijne is.
U kunt toch niet ontkennen dat Denderleeuw een symboolfunctie heeft?
Denderleeuw en de aanduiding van leden voor de politieraden en de OCMW's bewijzen dat er iets beweegt, dat er een nieuwe dynamiek is ontstaan. Maar ik bekijk dat heel rustig, zonder victorie te kraaien.
Laat mij er dit over zeggen: als partijvoorzitter houd ik mij met het cordon niet bezig, maar intellectueel bekeken moet men er zich fel tegen verzetten omdat het cordon natuurlijk een grove schending inhoudt van het recht op vrije meningsuiting.
Hoopte u in Antwerpen op een scenario zoals in Denderleeuw? Gedoogsteun voor een college van N-VA en Open Vld?
Neen. De N-VA heeft zich in Antwerpen arrogant opgesteld. Jan Jambon en Bart De Wever hebben allebei herhaaldelijk gezegd dat er met het Vlaams Belang niet gepraat kon worden. Buiten een beleefd gesprekje voor het oog van de camera's is er nooit contact met ons geweest.
Ik heb dat ook nooit gehoopt.
Bart De Wever is een cordon sanitarist.
Dat is een kniebuiging die hij moet maken om op tal van plaatsen te kunnen besturen met de sp.a. Ik klaag daar niet over, ik stel dat objectief vast.
Bent u gelukkig met wat in Denderleeuw is gebeurd? Uw extreemrechts verleden, het racisme binnen uw partij werd weer opgerakeld . Ja, ik ben tevreden. Wij bewijzen dat we rust en stabiliteit kunnen brengen.
Bovendien zal links nu wat minder noten op haar zang krijgen.
Iedereen kan nu vaststellen dat zonder het cordon de democratie krachtiger wordt en de linkerzijde zwakker. Denderleeuw is de illustratie van een normale werking van de democratie.
"Het zeventigpuntenplan heeft een functie vervuld: taboes doorbreken." Gerolf Annemans Voorzitter Vlaams Belang
"Dewinter en Annemans waren en zijn strijdmakkers." Gerolf AnnemAns Voorzitter Vlaams Belang
"Bart De Wever is een cordon sanitarist." Gerolf AnnemAns Voorzitter Vlaams Belang
Waar wilt u als nieuwe voorzitter met het Vlaams Belang naartoe?
Wij willen weg uit de situatie waarin we vier verkiezingen na elkaar achteruitgingen.
Dat is mijn strategie.
En ik zal dat op mijn manier doen.
My way. De partij stap voor stap vernieuwen en verjongen. In de aanloop van de verkiezingen van 2014 moeten wij opnieuw aantrekkelijk worden voor de kiezer. Wij moeten naar voor komen als nette, correcte, betrouwbare mensen. Denderleeuw kan daarin als een eerste fase worden beschouwd. Het bewijs ook dat we nog steeds meespelen.
En qua programma?
Geef mij wat tijd. Wij zullen over alles met onze mening naar buiten komen: een onafhankelijk Vlaanderen, Europa, het sociaaleconomische.
Terwijl iedereen natuurlijk zit te wachten op uw standpunten over de migranten . Langzaam maar zeker zullen wij daar duidelijkheid over verschaffen.
Wij willen de tegenstellingen niet oppoken, maar het Vlaams Belang zal altijd een kritische partij blijven wat betreft het migratiebeleid. Op mijn manier deze keer. Ik heb in de loop der jaren duizenden pagina's geschreven en er nog meer uitgesproken, en nooit, nooit heeft men mij op racisme kunnen betrappen.
In 2004 zei u nochtans dat het Vlaams Belang 'vuil genoeg' moest blijven . Ik heb ondertussen afstand genomen van die woorden omdat ze uit hun context waren gerukt. Ik ben in een hoek gewrongen waar ik niet thuishoorde. Ze waren niet bedoeld zoals ze zijn overgekomen.
Twee dikke strepen daaronder dus.
Onder Annemans worden het taalgebruik en de standpunten rond migratie van het Vlaams Belang dus properder?
The proof of the pudding is in the eating.
Indien de indruk zou ontstaan zijn dat wij vreemdelingen aanvallen als personen, als mensen, dan moet die worden weggewerkt. Wij blijven immigratie-kritisch, maar we zullen onze kritiek meer richten op de programma's en vooral het beleid van de andere partijen.
Is dit een schuldbekentenis voor het verleden?
Neen. Veel van wat over ons werd verteld was gebaseerd op perceptie.
Dat wapen moet we uit handen van de tegenstanders nemen.
Hoe staat u tegenover het zeventigpuntenplan?
Het is afgevoerd. U moet dat zien in zijn historisch perspectief. Het was provocatief, sommige punten waren er misschien wat met de haren bijgesleurd.
Maar ik heb het steeds gerelativeerd.
Ik heb het reeds in 1994 een "veredelde persmap" genoemd die zeker niet te nemen of te laten was. Maar moeten we het daar nu echt nog over hebben?
Ja. Omdat mensen zich afvragen of u daar ondertussen afstand heeft van genomen.
Het plan heeft een functie vervuld: taboes doorbreken. Veel punten daaruit zijn nu mainstream. Kijk wat Luckas Vander Taelen schrijft over migranten in Brussel. Wij hebben dat debat op gang gebracht. Maar laat het ons ook niet ideologiseren en dramatiseren. Moet men boete doen voor oude teksten tot in de derde generatie? Ik vind het niet verantwoord dat je 21-jarigen van nu om de oren slaat met het zeventigpuntenplan.
Maar neemt u er afstand van?
Sta ik er nog achter? Neen. Dus neem ik er ook afstand van. Beschouw het als een signaal dat wij willen genormaliseerd worden.
Maar ik val het plan niet af, ik verloochen het niet. Het heeft een historische rol vervuld. En hoeveel last we er ook mee gehad hebben, achteraf bekeken was het misschien wel de moeite waard. Vlaanderen had een debat nodig. Dat debat is er nu.
Dus is provocatie niet meer nodig.
Het plan is geklasseerd. Maar het is misbruikt als excuus om ons intellectueel niet te moeten bekampen.
U had in 1994 al zin om partijvoorzitter te worden. Waarom heeft u zo lang gewacht? Mocht u niet van Filip Dewinter?
In 1994 heb ik inderdaad een interview in uw krant gegeven waar ik mij als het ware beschikbaar stelde.
Maar dat was omdat ik na Karel Dillen een generatiewissel, een nieuw elan tot stand wilde brengen. Meer niet. Er is nooit strijd rond mijn persoon geweest. En ik was zeer gelukkig met mijn rol als fractievoorzitter.
Wat is het verschil tussen u en Filip Dewinter?
Wij waren een goede combinatie van verschillende karakters, van anders opereren en formuleren. Wij reflecteerden twee imago's van één politieke realiteit. Daardoor konden wij zowel radicale als gematigde kiezers aantrekken. Op ons hoogtepunt tot 24 procent. Maar een strijd tussen Dewinter en Annemans is er nooit geweest. Integendeel. Wij waren en zijn strijdmakkers.
Hoeveel wilt u met het Vlaams Belang volgend jaar bij de verkiezingen halen?
Dat zeg ik nooit. Althans niet naar buitenuit. Binnenskamers wel, en meestal zit ik er boenk op. Ik wil uit de negatieve spiraal geraken. Wij moeten opnieuw vooruitgaan.
Ten opzichte van welke uitslag?
Die van 2007, 2009, 2010, 2012?
Met de verkiezingen van oktober haalden wij voor de provincies ruim 8 procent. Dat is beschamend weinig.
Het Vlaams Belang heeft een veel grotere betekenis in Vlaanderen.
U mikt dus op 10 procent in 2014?
U mag nog enkele keren raden .
Het interview met Gerolf Annemans in De Zondag van 9 december 2012 kan u via onderstaande verwijzingen nalezen:
Vlaams Belang zal proper genoeg zijn om van de partij weer een winnaar te maken
'We moeten onze armoede met trots dragen.' Met de komst van Gerolf Annemans start Vlaams Belang een nieuwe tijdrekening. 'De kiezer dacht dat de radicalen het hadden overgenomen. Mijn ambitie luidt:plus est en nous.'
Straks viert hij zijn zilveren jubileum in de Kamer. Als geen ander verpersoonlijkt Gerolf Annemans (54) het ancien régime bij Vlaams Belang. Toch gaf de partijraad hem een mandaat om als opvolger van voorzitter Bruno Valkeniers dat bewind op te kuisen en de vernieuwing voor te bereiden. Aan ironie of zelfs cynisme heeft de toekomstige voorzitter, die volgende zaterdag nog het fiat moet krijgen van een congres, een broertje dood. Gerolf Annemans: 'Ik ga het echt anders doen. Nu wordt hetmy way, zonder dat ik oog in oog sta met the final curtain.'
Critici vinden u net als Valkeniers een stroman van Filip Dewinter. Alleen kunt u de waren beter verkopen.
'Ik ben altijd blij als mijn tegenstanders zich vergissen.'
Verkoopt u dan even slecht?
(brede grijns) 'Ik ga echt niet met een stelletje cynici of verzuurden de analyse van het verleden maken. Ik heb niets liever dan dat men mij onderschat. Dan scoor ik het best. Het vormt de rode draad in mijn politieke carrière.'
'Het beeld dat ik als specimen van het oude regime me aan een job vastklamp, klopt niet. Er komt echt een nieuw regime. De teamvorming met de jongeren Barbara Pas en Chris Janssens symboliseert dat zeer goed. Het is echt de bedoeling dat ze vanaf 2014 kunnen overnemen. Als mijn fractie even mee wil, wordt Pas straks al de nieuwe fractieleider. Ik heb een mandaat voor vier jaar. Maar als ik hier in 2016 nog zit, ben ik mislukt.'
'Ik hield van het Vlaams Belang, ik houd nog steeds van die partij. Het blijft een vehikel dat zich qua idealen helemaal anders in de markt zet dan de andere partijen. Het zou voor mij makkelijker geweest zijn om in een stoel te blijven zitten, rustig in te dommelen en mijn prepensioen aan te vragen. Ik zou me bepaald een lafaard hebben gevoeld mocht ik niet hebben geprobeerd om de situatie recht te trekken.'
De partij zag u als consensuskandidaat.
'Dat was dus een fabeltje. Vlaams Belang verkeerde echt in shock. Dat leverde met Bart Laeremans, Philip Claeys en mezelf drie profielen op. Het debat verliep heel open, maar wel intern. We zijn de Open VLD niet. En ik ga niet ontkennen dat mijn ervaring met politiek management wellicht een rol heeft gespeeld. We staan een goed jaar voor de verkiezingen. Er valt heel wat werk te verzetten: de lijstvorming, het hertekenen van het imago, nieuwe thematieken, nieuwe structuren... Het moet allemaal snel en doortastend gaan. Maar het was geen doorgestoken kaart. Dat maakt de uitslag ook duidelijk.'
In de laatste ronde haalde u 55 procent, tegen 44 procent voor Philip Claeys. De partij lijkt verdeeld.
'Helemaal niet. Met het vallen van de beslissing raakte ook de eensgezindheid hersteld. En mijn uitslag was een stuk beter dan die van Barack Obama. Die mag zelfs de Verenigde Staten leiden.'
U draait als 'oude dj' geen belegen hits, zoals de jongeren schreven over Filip Dewinter tijdens de jongste campagne.
'Ik praat niet over het verleden, ik sta voor het nieuwe Vlaams Belang. Ik meen dat ook, het is echt te belangrijk.'
'Ik heb nooit anders gehoord dan dat ik een andere stijl had dan Dewinter. Ik was zogezegd de goede, Dewinter was dan weer het probleem. Maar we zijn solidair. Samen hebben we de partij groot gemaakt.(heel brede grijns) Als de partijraad oordeelde dat ze het tijdverlies rond het creëren van een nieuw imago kon beperken door een nieuw imago te kiezen in de vorm van Gerolf Annemans, dan had ze wellicht gelijk.'
Dewinter hanteert de voorhamer, u het scalpel.
'Ik vergelijk het liever met een zwaard en een floret. Jarenlang ging het om een wonderformule. Zo spraken we niet alleen radicale kiezers maar ook de middengroepen aan. Het leverde veertien opeenvolgende overwinningen op. Misschien kan deze formule in de toekomst opnieuw renderen. Maar eerst moeten we het evenwicht herstellen. Dat is weggezakt. Bij de publieke opinie leeft de overtuiging dat de radicalen het hebben overgenomen. Mijn ambitie luidt: plus est en nous.'
'Of ik in werkelijkheid de man met de ijzeren arm ben die nooit een compromis wil sluiten? Ach, ze zeggen maar. U denkt toch niet dat ik 25 jaar binnen deze partij kan overleven zonder in staat te zijn om een compromis te maken? Ik pas echter mijn doelstellingen niet aan om aan de macht te komen.'
Daarom zit uw partij tegen het glazen plafond aan. U ziet wat er gebeurt, maar u mag nooit participeren.
'Die opmerking hoor ik wel meer. Vlamingen stemden voor Vlaams Belang omdat ze onze authenticiteit elders niet vonden. Wij waren de good guys. Die passie moeten we heroveren. We zijn dat onderweg kwijtgeraakt. De automatische piloot moet af.'
'Dat cordon hindert de kiezer niet, zolang onze geloofwaardigheid en de kracht van onze overtuiging dit kon compenseren. Maar we moeten af van de indruk dat we dat cordon koesteren. Dit laat immers de tegenstander toe om de rollen om te draaien, om te laten uitschijnen dat we zelf om dat cordon hebben gevraagd. Iedereen die over dat cordon begint moet voortaan belachelijk worden gemaakt. Nu is dat niet zo. En dat is onze schuld.'
Die kiezer liep bovendien over naar de N-VA.
'Dat is nu eenmaal de loop van de geschiedenis. Zo werden de inwoners van Antwerpen even afgeleid. Plots ging het enkel over het buitengooien van de sossen. Onze campagne over veiligheid sloeg helemaal niet aan, het ging godbetert over parkeerplaatsen. Vroeg of laat staan onze thema's echter weer bovenaan.'
'We kunnen het ons niet veroorloven om op de essentie van ons programma terug te vallen. Dat keurslijf van de drie v's - veiligheid, Vlaanderen en vreemdelingen - moeten we openbreken. Laten we bijvoorbeeld over Europa, over ons socio-economisch programma of over vrijheid praten. Onlangs was Salman Rushdie in Brussel. Hij praatte met veel humor over de islam. We kunnen de islam vanuit het aspect vrijheid bekampen, niet vanuit het aspect godsdienstbeleving. Zelfs agnosten willen niet dat de vrijheid van godsdienst ter discussie wordt gesteld. We moeten af van het etiket dat we godsdienstwaanzinnigen zouden zijn.'
Hoe zou dat komen?
'Wat kwam er eerst, het kip of het ei? Ik wil af van de gedachte dat we het zelf hebben gezocht. Ik ben geen extremist. Ik voel me niet zo. Zo wil ik ook niet zijn.'
Koen Dillen, zoon van de legendarische stichter Karel Dillen, vergelijkt Vlaams Belang met prins Friso. Alleen de baxter van de partijfinanciering houdt jullie in leven.
' What a shame for his father. We gaan weer overwinningen tegemoet. Ik ben optimistisch.'
'Minder grimmig, meer grappig', zo vatte u samen.
(geïrriteerd) 'Ach, dat is weer zo'n reductio.'
Moet het Vlaams Belang vuil genoeg blijven voor het volk?
'Nog zo'n citaat dat me haast tien jaar achtervolgt. Het Vlaams Belang zal proper genoeg zijn om van de partij opnieuw een winnaar te maken. Ik sluit echt niks uit, zelfs een big bang niet.'
Straks verandert de partij nog van naam.
'Waarom niet? Dat debat zullen we intern voeren.'
De vraag was ironisch bedoeld.
'Alles is mogelijk. Maar in plaats van erover te praten ga ik het gewoon uitvoeren. Men mag echt niet denken dat ik als voorzitter ga doen alsof er niets is gebeurd. Ik ga dit ook niet op de markt bespreken. Wie meer wil weten moet maar naar het partijbestuur komen.'
Volgens Dillen werd Vlaams Belang het slachtoffer van interne verdeeldheid en arrogantie.
'Ik ga Dillen niet als norm nemen voor mijn denken. Het woord arrogant zou ik ook niet gebruiken. Maar het klopt dat we af moeten van een zekere overwinningstoon, die zit er nog altijd een beetje in. Tot nader order is dat definitief verleden tijd. We moeten een stemming vinden waarbij we onze armoede met trots dragen.
Een beetje zoals Bart De Wever dat ooit deed toen hij met zijn N-VA'ke startte.(grijns) Zijn nederigheid heeft hij tegenwoordig verleerd. Ik stel voor dat we via een kruisbestuiving zijn stijl van toen overnemen.'
'Vlaams Belang heeft een erg droevige periode achter de rug. Van een diaspora zou ik niet durven spreken, uiteindelijk zijn de meeste gebleven. Een partij blijft een kwetsbaar kantwerkje. Sommigen gingen daar bijzonder driest mee om. In die zin was ik niet verrast door het feit dat mensen vertrokken. Eenheid getuigt van grote discipline en respect, zelfs bij mensen die het tegengestelde denken. Mijn leermeester Karel Dillen heeft daar altijd voor gewaarschuwd. Hij ondervond aan den lijve wat onenigheid binnen de Vlaamse beweging allemaal kon aanrichten.'
Soms dreef het cordon mandatarissen in de armen van de N-VA. Hebt u daar echt geen begrip voor?
'Sinds wanneer is een schepenambt in een middelgrote stad, zoals dat van Karim Van Overmeire, een valabel alternatief voor de kracht van een overtuiging? Als ik echt had gewild, dan had ik wel wat meer binnengehaald. Ik ben altijd radicaal geweest. Daarom koos ik van meet af aan voor het Vlaams Belang, zelfs al ging het aanvankelijk om een uit de hand gelopen grap. Mijn enige obsessie blijft de onafhankelijkheid van Vlaanderen. Ik kan niet functioneren in een partij die zich neerlegt bij een hervormd België. Al dat confederalisme. Waar slaat dat allemaal op? Vlaanderen verdient independencia.'
In 't Pallieterke noemde Bruno Valkeniers de jongste verkiezingsuitslag 'catastrofaal'. Hij kijkt erg bitter terug op zijn voorzitterschap. Wellicht stopt hij in 2014.
'Heeft hij dat woord echt gebruikt? De uitslag was een stuk slechter dan we hadden verwacht, of beter: dan we hadden gehoopt. Maar soms moet je in de afgrond durven kijken. Dan weet je tenminste waar het ravijn ligt.'
'Voor de melancholie van Bruno heb ik veel begrip. Toch beschouw ik hem als een historische voorzitter. Hij heeft er voor gezorgd dat de partij niet in twee brak, zoals elders in Europa met gelijkaardige partijen wel is voorgevallen. Bruno heeft de ruïne verhindert. Hij heeft als voorzitter weinig glorie gekend. Gezien de onenigheid die hij moest overzien, kan dat ook niet verwonderen. Toch wil ik hem uitdrukkelijk danken. '
Van zijn ambitieus project kwam niets in huis. Het middenveld wil van jullie niet weten, de N-VA wil met jullie niet samenwerken, het cordon bleef onverkort gehandhaafd.
'Ik was het met hem niet altijd eens. Hij wilde van Vlaams Belang een radicale beleidspartij maken. Dat lijkt me een contradictio in terminis. Een beleidspartij blijft in mijn optiek een partij die er alles aan doet om deel te nemen aan de macht. Dan kan je moeilijk radicaal zijn. Al heeft Vlaams Belang in het verleden wellicht te veel de indruk gewekt dat we niet willen of kunnen besturen. Ook in zijn Forza Flandria-gedachte, een samenwerking tussen N-VA, Vlaams Belang en Lijst Dedecker heb ik nooit geloofd. Maar eigenlijk heb ik al te veel over het oude Belang verteld.'
'De geschiedenis heeft haar loop gehad. Soms draagt de partij daar geen enkele verantwoordelijkheid voor. Enkele jaren geleden hadden we contacten met het middenveld. Die akker is door toedoen van de N-VA helemaal ondergelopen. Niet dat wij een Voka-partij waren, maar tegenwoordig zijn ze helemaal een met de N-VA. Geen slecht woord over de ondernemers hoor, maar als politieke overlopers slaan ze in Vlaanderen alle records.'
'Dat Vlaams-nationalisme mag best ook sociale accenten hebben, in tegenstelling tot wat de N-VA suggereert. Daar maken we toch het verschil. Vlaanderen moet meer zijn dan een regio met lage belastingen. De fiscale druk houdt een sociale zekerheidsysteem in stand, iets wat Europa uniek maakt. Daarom moeten we naar een totale hervorming, op Vlaamse leest geschoeid. Wij vinden niet dat een werkwillige 50-plusser zo maar uit de werkloosheid moet worden gegooid. Die man heeft zoiets niet verdiend.'
Valkeniers leek wat verloren te lopen in de partij.
'Hij was een atypische Vlaams Belanger. Maar ik heb ook veel goeds gehoord over hem. En op commentaren van buiten de partij reageer ik niet. In elk geval was hij gedragen door de partij, inclusief degenen die ons ondertussen hebben verlaten.'
Valkeniers was toch geen man van het volk zoals Dewinter dat kan belichamen?
'Die kritiek laat ik voor uw rekening. Valkeniers corrigeerde het beeld van een partij met alleen maarTattoo Johnny's. Onlangs organiseerde ik een colloquium over de toekomst van Europa. Tussen de 300 aanwezigen viel hij niet uit de toon.'
Steekt het als Bart De Wever beweert dat hij het Vlaams-nationalisme van zijn ranzige kant heeft gered?
'Dat etaleert zijn vulgaire kantje. Hij kan gemeen handelen wanneer hij eigenlijk grootmoedig moet zijn. Zijn opmerking dat hij de keel van het Vlaams Belangmonster wilde oversnijden, vond ik er flink over. Ik heb er geen probleem mee dat een partij stemmen wil afpakken van een ander. Maar dansen op het graf gaat te ver. Hij trapt na. Zelf zal ik dat nooit doen. De Wever vraagt van de traditionele partijen een dankjewel omdat hij stemmen van ons heeft afgepakt. Zo'n onzin heb ik nooit uitgekraamd. Dit alles licht een tipje van de sluier op die nog altijd over zijn persoon hangt. Ik weet vrij goed wie hij is. De Vlaming duidelijk nog niet. Een van mijn taken bestaat er in hem te ontmaskeren. Veel van onze kiezers hebben ons voor hem verlaten. We willen ze terughalen.'
'Door nergens met ons een coalitie te willen aangaan, maakt hij er een politieke vendetta van. Dom, dom, dom. We leven tenslotte in een democratie. Mag het even beschaafd blijven? Ik fixeer me niet op de N-VA, voor mij is het een partij als een ander. Al voel ik me mentaal misschien wat meer verwant met hen omdat zij ook het Vlaams-nationalisme als inspiratiebron hebben. Maar ze hebben niet het recht om het monopolie te claimen.'
Hij verwijt Vlaams Belang etnisch nationalisme.
'Wat een larie toch. Ik weet niet eens wat dat is, laat staan dat ik mezelf als een etnisch nationalist beschouw. Mijn nationalisme blijft geënt op de Vlaamse identiteit, op niks anders. Vlaams Belang heeft toch het recht om er een ander programma op na te houden zonder dat het daarvoor beledigd moet worden. Zo eisen we van vreemdelingen duidelijke signalen dat ze zich in onze samenleving willen integreren, in plaats van dat lauwe inburgeringsbeleid van de N-VA. Maar eigenlijk viseren we de vreemdelingen niet. Ze zijn ook maar het slachtoffer van het migratiebeleid dat de andere partijen gedurende jaren hebben gevoerd.'
'De N-VA haat ons echt. Haat is mij vreemd. Ik haat geen enkele politieke tegenstander. De Wevers Calimerogedrag blijft ondertussen ongezien. Plots spreekt hij over Antwerpen als een verdeelde stad. Dat kan je toch enkel aan zijn vermoeidheid of aan zijn amateurisme als historicus toeschrijven? Er was ocharme een debatje in Terzake met Kristien Hemmerechts over dat voorstel om het Pieter De Coninckplein om te dopen naar de gestorven dichter Herman De Coninck. Wat hebben wij niet allemaal meegemaakt? Grote affiches die ons vergeleken met de kuisploeg van Adolf Hitler, de gestrekte arm incluis. Of dat groot concert op de Zuiderdokken in 2006 met hoe heet hij ook weer...'
Tom Barman.
'Juist. Die hetze sleept al jaren aan. Daar kan De Wever nog lang niet aan tippen.'
'Onlangs wijdde de stad op Linkeroever een nieuw plein in: het Belgicaplein, naar een idee van N-VA-schepen Ludo Van Campenhout. Ik had gerust vanuit mijn living op het Herman De Coninckplein willen kijken. Hij klonk weliswaar een beetje melig, maar ik las hem graag.'
U bent een belezen man. Frustreert het niet dat de politieke wereld u niet echt serieus neemt?
'Ach, dat valt wel mee. Men neemt mij wel serieus. Maar dat cordon steekt. Niet omdat ik dan geen schepen kan worden, wel omdat ik het intellectueel oneerlijk vind. Vlaams Belang wordt met drogargumenten vernederd.'
'Wij zijn aan de kant van de paria's terechtgekomen. Dat vind ik onverdiend.'
Meer artikelen...